5.15 Gotowosc na wypadek awarii

Wieksze wypadki i incydenty (pozary, wycieki niebezpiecznych substancji chemicznych, przestoje) moga doprowadzic do zniszczenia srodowiska oraz wplywac na zdrowie i bezpieczenstwo pracowników organizacji i osób na zewnatrz. Moga negatywnie oddzialywac na sytuacje ekonomiczna i pozycje rynkowa organizacji. Jednym z celów wdrozenia systemu zarzadzania srodowiskowego jest zapobieganie wystepowaniu sytuacji awaryjnych, zapewnienie przygotowania do takich sytuacji oraz zaplanowanie wlasciwego usuwania skutków w przypadku ich wystapienia. Ma to zasadnicze znaczenie dla zdrowia i bezpieczenstwa pracowników, zapobiegania ryzyku uszkodzenia wyrobu i instalacji oraz ochrony srodowiska.

Wymaganie

Rozporzadzenie EMAS, Zalacznik I-A, punkt I-A.4.7.

Organizacja powinna ustanowic, wdrozyc i utrzymywac procedure(-y) identyfikowania mozliwych sytuacji niebezpiecznych i awarii, które moga miec wplyw(-y) na srodowisko, oraz reagowania na nie. Organizacja powinna reagowac na wystepujace sytuacje niebezpieczne i awarie oraz zapobiegac lub ograniczac zwiazane z nimi niekorzystne wplywy na srodowisko. Organizacja powinna okresowo przegladac i jezeli to niezbedne, aktualizowac swoje procedury gotowosci i reagowania na awarie, w szczególnosci po zaistnieniu awarii lub sytuacji niebezpiecznych. Organizacja powinna równiez okresowo sprawdzac takie procedury, jezeli jest to wykonalne.

Spelnienie wymagania

W celu unikniecia sytuacji awaryjnych organizacja musi przede wszystkim je zidentyfikowac. Pierwsza identyfikacja odbywa sie na etapie przegladu srodowiskowego (patrz lekcja 5.3.). Informacje te powinny byc regularnie aktualizowane.

Uwaga: Nalezy pamietac, ze identyfikacja sytuacji awaryjnych wykonana na potrzeby bhp moze nie zawierac wystarczajacych informacji dotyczacych zagrozen dla srodowiska. W SZS nalezy uwzglednic sytuacje, które nie zostalyby uznane za zagrozenie z punktu widzenia bhp – np. awarie urzadzen odpylajacych. W odniesieniu do sytuacji awaryjnych zidentyfikowanych w ramach bhp, nalezy przeprowadzic ponowna analize z uwzglednieniem potencjalnych zagrozen dla srodowiska. Przykladowo dla sytuacji awaryjnej polegajacej na wystapieniu pozaru w magazynie (np. substancji niebezpiecznych), procedury postepowania bhp beda skupialy sie na ewakuacji personelu oraz ludnosci mieszkajacej w poblizu i zabezpieczeniu miejsca awarii. W kontekscie srodowiskowym nalezaloby ponadto uwzglednic potencjalna emisje niezorganizowana do powietrza, zrzut wód pogasniczych, itp.

Rozporzadzenie EMAS nie definiuje pojecia awarii, jednak mozna zalozyc, ze awaria nazywamy kazde nagle zdarzenie wynikajace z odbiegajacego od normalnego funkcjonowania urzadzen lub instalacji, które moze miec wplyw na srodowisko lub zdrowie ludzkie. Stosujac taka interpretacje mozna latwiej zdefiniowac potencjalne sytuacje awaryjne.

Sytuacje awaryjne w instalacjach przemyslowych obejmuja glównie pozary, wycieki substancji chemicznych oraz niekontrolowane odprowadzanie scieków lub emisji do powietrza. Jednak inne sytuacje, takie jak uszkodzenia urzadzen ochrony srodowiska nalezy równiez traktowac jako awarie.

Zazwyczaj opracowuje sie plany dzialania w sytuacji awaryjnej, informuje pracowników o potencjalnych sytuacjach awaryjnych i szkoli ich w tym zakresie. Gotowosc na wypadek awarii, procedury i plany reagowania musza podlegac okresowej weryfikacji i w razie koniecznosci, musza zostac wprowadzone poprawki. Istnieja równiez wymagania ustawowe nakladajace na organizacje podwyzszonego ryzyka wystapienia wypadków wymóg sporzadzenia oceny ryzyka i planów gotowosci.

Uwaga: Inspiracja do opracowania planów dzialania w sytuacji awaryjnej moga byc wymagania dotyczace powaznych sytuacji awaryjnych, mimo ze obowiazki te dotycza wprost tylko wybranych rodzajów organizacji.

Podczas wdrazania systemu zarzadzania srodowiskowego nalezy uwzglednic wszystkie te wymagania w formie ujednoliconej procedury przygotowania na wypadek wystapienia awarii i planu reagowania. Przy opracowywaniu procedury przygotowania na wypadek wystapienia awarii, nalezy równiez wziac pod uwage zagadnienia BHP, poniewaz czesto lacza sie one nierozerwalnie z zagrozeniami dla srodowiska. Rozporzadzenie EMAS wymaga takze okresowego przeprowadzania symulacji stosowania procedur awaryjnych, co pozwala na zwiekszenie swiadomosci pracowników oraz wieksze wyczulenie na potencjalne zagrozenia. Zalecane jest takze przeprowadzanie cwiczen symulacyjnych razem z jednostkami ratowniczymi zdefiniowanymi w procedurach awaryjnych. Dzieki temu jednostki ratownicze w przypadku wystapienia zagrozenia/awarii beda sprawniej poruszac sie po terenie organizacji, a takze, co najwazniejsze, efektywniej i skuteczniej wykonaja swoja prace.

Dokumentacja

Rozporzadzenie EMAS nie zawiera jednoznacznych wymagan dotyczacych dokumentowania w tym obszarze. Mozna uznac, ze dokumentowanie procedury identyfikowania potencjalnych sytuacji awaryjnych nie jest konieczne. W praktyce organizacje czesto wlaczaja te procedure do procedury identyfikacji aspektów srodowiskowych. Jednak w odniesieniu do planów dzialania na wypadek awarii nalezy stosowac zasade obowiazujaca w zakresie sterowania operacyjnego tj. udokumentowane procedury sa konieczne tam, gdzie ich brak móglby doprowadzic do zwiekszonego oddzialywania na srodowisko. Niektóre organizacje beda zobowiazane do przygotowania specjalnych programów na mocy przepisów ustawy Prawo ochrony srodowiska.

Zapisy

Nalezy pamietac, iz kazda zaistniala sytuacja awaryjna powinna byc udokumentowana w formie zapisów. W praktyce przyjelo sie takze stosowanie rejestru potencjalnych sytuacji awaryjnych (czesto uwzglednionych w rejestrze aspektów srodowiskowych).