WSTĘP

Zespół przyrodniczo krajobrazowy “Uroczysko Buczyna” to niewielki powierzchniowo teren (65,32 ha), który jest wyodrębniony z ekosystemu leśnego należącego administracyjnie do Nadleśnictwa Katowice.

“Uroczysko Buczyna” stanowi swego rodzaju enklawę naturalnego środowiska przyrodniczego posiadającego oprócz cennych walorów przyrodniczych i bioróżnorodnych ogromne bogactwo fauny i flory z zachowanym naturalnym zbiorowiskiem leśnym.

Zespół przyrodniczo-krajobrazowy “Uroczysko Buczyna” został powołany uchwałą Rady Miejskiej w Chorzowie w dniu 27 grudnia 2001 roku.

Położenie geograficzne uroczyska jest dość specyficzne w stosunku do jego walorów przyrodniczych sąsiaduje, bowiem z trzema wielkimi aglomeracjami Górnego Śląska, a mianowicie z Chorzowem, z którym związany jest granicą administracyjną, od wschodu z Katowicami oraz od południa i zachodu z Rudą Śląską.

CHARAKTERYSTYKA

Charakterystykę uroczyska stanowi dość urozmaicona wyraźnie pofałdowana rzeźba terenu wraz z jej budową geologiczną, która składa się z utworów paleozoicznych usadowionych na podłożu skał prekambryjskich z charakterystycznym spadkiem w kierunku zachodnim, południowo-zachodnim i południowym.

Na terenie uroczyska zaobserwować można dość wyraźnie liczne meandry występujących tu cieków, natomiast poprzez obniżenie się terenu na skutek działalności człowieka (wyrobiska kopalni węgla Kamiennego “Śląsk”) utworzyło się tu dość osobliwe zatopisko zajmujące centralną część powierzchni i w miarę postępu czasu powiększające się na skutek szkód górniczych.

Teren uroczyska składa się z czterech typów gleb, a mianowicie:

- brunatne, kwaśne,

- opadowo-glejowe,

- brunatne kwaśne,

- czarna ziemia murszasta.

Pod względem hydrograficznym teren uroczyska położony jest w obrębie dorzecza Odry, w zlewni rzeki Kłodnicy, będącej jej prawobrzeżnym dopływem. Znajduje się tu również kilka bezimiennych cieków, które dopływają do zbiornika wodnego – zatopiska, zasilając je, a następnie wypływających z niego.

Pomimo, że “Uroczysko Buczyna” od dziesiątków lat narażone jest na ciągły wpływ szkodliwych czynników zewnętrznych w większości pochodzenia antropogenicznego, których źródeł należy doszukiwać się w otaczającym przemyśle górniczym, hutniczym czy też sąsiadującej dużej aglomeracji miejskiej z występującymi tu licznie szlakami komunikacyjnymi, to teren porośnięty jest fragmentem lasu naturalnego z dużym zróżnicowaniem występujących tu siedlisk, które możemy scharakteryzować jako:

- suche, mało zasobne w związki pokarmowe,

- średnio wilgotne,

- umiarkowanie żyzne wilgotne,

- żyzne,

- bagienne,

- wodne.

Ponadto występuje tu kilka interesujących zbiorowisk leśnych składających się z okazałych drzewostanów bukowych i olszowych osiągających rozmiary kwalifikujące je do pomników przyrody.

Pod względem roślinnym, na terenie uroczyska odnotowano do tej pory kilkadziesiąt ( wg. Literatury ok. 140) gatunków roślin naczyniowych oraz kilka roślin pochodzenia obcego tzw. gatunki inwazyjne, do których należą konyza kanadyjska (Conyza canadensis) występująca w Europie i Azji, niecierpek drobnokwiatowy (Impatiens parviflora) pierwotnie zadomowiony w północno-wschodniej i centralnej Azji, nawłoć późna ( Solidago gigantea) występująca w Ameryce północnej ( ok. 100 gatunków) oraz w Europie, Azji i Ameryce Południowej (kolejne kilkanaście gatunków). Występują tu również gatunki obce nasadzone przez człowieka, a mianowicie: pochodzące z Ameryki Północnej dąb czerwony (Quercus rubra) oraz czeremcha amerykańska (Prunus serotina) jak również występujący w południowo-wschodniej Azji, Europie oraz północno-zachodniej Afryce i w Australii ligustr pospolity (Ligustrum vulgare).

Odnośnie roślinności rodzimej na szczególną uwagę zasługują: rzeżusznik Hallera, storczyk, pokrzyk wilcza jagoda, są to rośliny będące pod ścisłą ochroną, natomiast rośliny częściowo chronione to kruszyna pospolita, kalina koralowa. Występują tu również rośliny rzadkie, należą do nich m. in.: czartawa drobna, gruszyczka mniejsza, gwiazdnica bagienna, narecznica grzebieniasta, rdestnica pływająca, wiąz szypułkowy, zachyłka oszczepowata, cienistka trójkątna i pływacz, roślina mięsożerna.

Ponadto spotkać tu można takie rośliny jak: gajowiec żółty, trzcinnik leśny, trzcinnik owłosiony, rzeszusznik Hallera, turzyca palczasta, turzyca długowłosa, śledziennica skrętolistna, czartawa pospolita, kokoryczka wielokwiatowa, starzec jajowaty i jeżogłówka gałęzista. Są to gatunki, które występują tylko na tym terenie bądź sporadycznie w innych miejscach.

Oprócz roślin, w uroczysku spotkać można wiele innych charakterystycznych elementów typowych dla lasu naturalnego a mianowicie grzyby, które pełnią ogromną rolę w przyrodzie. Jedne gatunki wchodzą w symbiozę z roślinami warunkując ich życie, inne zaś żywią się wszelkimi martwymi tkankami oczyszczając przy tym Ziemię z obumarłych szczątków. Jeszcze inne tzw. pasożytnicze atakują chore i stare drzewa.

“Uroczysko Buczyna” to specyficzny ekosystem, który oprócz walorów przyrodniczo-krajobrazowych i badawczych posiada jeszcze jeden bardzo ważny element, istotny dla naszego życia, a mianowicie, pomimo jego położenia geograficznego, w centrum wielkiej aglomeracji miejsko przemysłowej, nie zatracił swej pierwotnej formy środowiska naturalnego z właściwie funkcjonującym cyklem biogeochemicznym, pomimo, iż cały czas miejsce to narażone jest na negatywne i nieodwracalne oddziaływania będące naturalnym skutkiem rozwoju cywilizacji.

Opracowano na podstawie ogólnodostępnych materiałów oraz Przewodnika po ścieżce dydaktycznej autorstwa Stanisława Cabały i Jerzego Zygmunta.

Fotografie: Andrzej Mizera